medicijn ontwikkeling

Een medicijn ontwikkelen: een kans van 1 op 10.000

Een medicijn ontwikkelen is een langdurig en kostbaar proces. Zowel tijdens de ontwikkeling als de productie spelen kwaliteitseisen een grote rol. En er moet uitgebreid getest worden.

Want je wilt als fabrikant, dokter, apotheker en patiënt wel zeker weten dat het werkt, liefst zonder vervelende bijwerkingen. Als je daar fouten mee maakt speel je tenslotte met mensenlevens. 

Daarom is een medicijn ontwikkelen een tijdrovend proces. Het kan zomaar 12-14 jaar duren voordat een medicijn op de markt komt. Zeker als de nood hoog is, zoals nu met Covid-19, lijkt dat veel te lang. 

In deze serie van blogs gaan we uitzoeken wat er allemaal komt kijken bij het maken van medicijnen. Op die manier willen we jou als gebruiker van medicijnen die gekoeld bewaard moeten worden helpen te begrijpen hoe de farmaceutische wereld eruitziet en welke rol de Cool-One van Meds2Go daarin speelt. Als eerste gaan we in op het ontwikkelen van medicijnen van medicijnen. 

Een medicijn ontwikkelen: een kwestie van testen

Tijdens het ontwikkelen van een medicijn moet op meerdere levels getest worden of een medicijn werkt. Maar ook of er geen vervelende bijwerking zijn bij het gebruik van het medicijn. Om dit te onderzoeken is het proces verdeeld in een aantal fases. 

Fase 1: een basisonderzoek

Tijdens het basisonderzoek zijn onderzoekers bezig om een aantal “doelwitten” te vinden. Een doelwit is bijvoorbeeld een bepaald defect eiwit dat een ziekteverschijnsel veroorzaakt. Hiervoor moeten onderzoekers een goed begrip van de ziekte hebben. 

Veel van dit basisonderzoek wordt gepubliceerd via universiteiten. Omdat die vaak geen ontwikkelingscapaciteit en geld hebben om een geneesmiddel te onderzoeken wordt dit overgenomen door de farmaceutische industrie en verder ontwikkeld. Er zijn ook meerdere farmaceutische bedrijven die het basisonderzoek geheel zelf doen. 

Bijvoorbeeld, uit het basisonderzoek is gebleken dat een bepaald defect eiwit een ziekteverschijnsel veroorzaakt, dan gaan de onderzoekers vervolgens duizenden moleculen testen die zich kunnen binden op dit defecte eiwit. Wanneer een molecuul bindt op het defecte eiwit wordt onderzocht of dit ook leidt tot een gewenst effect leidt en of dat op een veilige en efficiënte manier gebeurt.

Dit basisonderzoek duurt ongeveer 4 jaar 

Fase 2: Preklinische fase

Vervolgens zijn er honderden moleculen die kunnen binden aan het defecte eiwit. De onderzoekers gaan nu testen hoe ze deze moleculen zo goed mogelijk kunnen aanpassen of bewerken. Ze doen dit zodat de moleculen veiliger en efficiënter werken, maar ook om bijwerkingen te verminderen. 

Om te testen of dit werkt worden de moleculen op cellen in testbuisjes getest, deze testen noemen ze “in vitro”. Vervolgens worden de moleculen op proefdieren getest (in vivo). Het testen op proefdieren is nodig omdat het op dit moment de enige manier is om te testen of het molecuul effectief en veilig genoeg is om op mensen te testen.

Ook wordt er gekeken naar de beste manier om het molecuul toe te dienen, zodat het op de juiste plek in het lichaam komt. Wetenschappers beoordelen hoe het potentiële geneesmiddel zou werken. Ze kijken hoe het via de bloedbaan op de juiste plek komt en hoe het weer op de juiste manier uit je lichaam gaat. Hierbij wordt gebruik gemaakt van technieken met cellen, computermodellen of proefdieren. 

In deze fase wordt daarnaast gelet of het potentiële geneesmiddel giftig is of leidt tot het falen van organen. Op basis daarvan voorspellen de wetenschappers wat het effect zou kunnen zijn op mensen. De meest belovende moleculen worden kandidaat-geneesmiddel genoemd. De gehele preklinische fase duurt ongeveer 2 tot 3 jaar.

Fase 3: de klinische fase

Vervolgens wordt een medicijn in de klinische fase getest op mensen. Voor deze fase zie je misschien wel eens reclames in bladen of online waarin wordt gevraagd om gezonde vrijwilligers. Of misschien heb je er wel eens zelf aan meegedaan. Dit onderzoek is ook weer onder te verdelen in verschillende delen.

Fase I onderzoeken

Tijdens het eerste deel (zogenaamde Fase-I-onderzoeken) wordt het geneesmiddel voor het eerst getest op een relatief klein aantal, tussen de 20 en 100, gezonde vrijwilligers. Het doel van deze fase is om de veiligheid te testen bij mensen. Hierbij wordt getest welke doseringen veilig zijn, hoe het middel door het lichaam wordt opgenomen, verdeeld en verwijderd. Fase 1 onderzoeken duren tussen de 1 en 2 jaar.

Fase II onderzoeken

In deel 2 van de klinische fase wordt een geneesmiddel getest op mensen die lijden aan de ziekte waarvoor het middel bedoeld is. Het doel hiervan is dat het medicijn ook echt werkt en dat het veilig is voor mensen die het gaan gebruiken. Verder wordt getest wat de optimale dosis is. 

Tijdens deze tests krijgt een deel van de groep het kandidaat-geneesmiddel. De overige mensen krijgen of een ‘placebo’, een pil die geen enkele werkzame stof bevat, of een ander geneesmiddel. Dit soort onderzoeken worden dubbelblind onderzoeken genoemd omdat zowel de onderzoekers als de testpersonen tijdens het experiment niet weten of ze het echte medicijn of een placebo krijgen. Dit deel van het ontwikkelproces van een medicijn duurt 2 tot 3 jaar en er zijn 100-500 vrijwilligers bij betrokken.

Fase III onderzoeken

In het derde deel van de klinische fase, de fase-III-onderzoeken, wordt het geneesmiddel bij grote aantallen patiënten voor een langere periode getest. Daarbij worden de effecten van het geneesmiddel in kaart gebracht. Deze inzichten vind je uiteindelijk terug in de bijsluiter.

Voor dit deel van de klinische fase worden veelal patiënten geselecteerd die niet veel andere aandoeningen hebben, om het effect van het medicijn zo zuiver mogelijk te kunnen meten. 

Ook deze fase duurt ongeveer 2 tot 3 jaar en er zijn 1000-5000 vrijwilligers bij betrokken. Door het grote aantal vrijwilligers is dit ook de duurste van de drie fases.

Registratie

Vervolgens moet het medicijn goedgekeurd worden door geneesmiddelen autoriteiten als de EMA (Europa) en de FDA (Verenigde Staten). Zij beoordelen het hele dossier met alle testresultaten en stellen vast of het ontwikkelde medicijn ook echt werkt. Dit duurt gemiddeld tussen de 1 en 2 jaar.

Pas na goedkeuring kan het medicijn worden geregistreerd. Indien het nieuwe geneesmiddel wordt toegelaten tot de markt, dan volgt fase IV. 

Fase-IV: Continu onderzoek

Ook na goedkeuring en registratie van het ontwikkelde medicijn gaat het testen nog door. Hierbij wordt de werking van het nieuwe medicijn onderzocht bij de ‘echte’ populatie, dus bij mensen van alle leeftijden die meerdere ziekten kunnen hebben en meerdere medicijnen slikken. In deze fase ook verder onderzocht of er betere manieren van toediening zijn en of er eventueel bijzondere bijwerkingen zijn. Deze bijwerkingen moeten ook weer gedocumenteerd in de bijsluiter en doorgegeven aan toezichthouders. 

Het is trouwens ook mogelijk dat toezichthouders aanvullende testen verplicht maken als voorwaarde voor toelating tot de markt. En er wordt vervolgonderzoek gedaan om vast te stellen wat de effecten van een medicijn op lange termijn zijn. Tot slot wordt er gekeken of medicijnen ook voor andere klachten een oplossing biedt. Het kan zijn dat een geneesmiddel dat is ontwikkeld voor reuma ook wel tegen de ziekte van Crohn helpt.

Een medicijn ontwikkelen: wat zijn de kosten?

Een farmaceutisch bedrijf heeft nu een medicijn ontwikkeld wat klaar is om op de markt te worden gebracht. Het gehele process van molecuul tot een bruikbaar medicijn duurt 10-15 jaar. 

Het inschatten van de kosten van onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten zijn al jaren een punt van discussie. De een zegt dat het 90 miljoen is terwijl andere op 3 miljard uitkomen. Het verschil zit hem voor een deel in het feit, dat het ene medicijn complexer is dan de ander. Daarnaast is het niet altijd duidelijk welke kosten meegenomen worden in de berekening. Gemiddeld zou de ontwikkeling ergens rond de 600 en 900 miljoen liggen. 

Een medicijn ontwikkelen: een kans van 1 op 10.000

Een medicijn ontwikkelen is dus een kwestie van heel veel testen. Deze testen zijn kostbaar en kosten ook veel tijd. En het is geen garantie voor succes. Want van de 200.000 nieuwe stoffen die jaarlijks wereldwijd in de preklinische fase wordt onderzocht, halen er 20 in de vorm van een medicijn de markt. Een kans van 1 op 10.000. De rest sneuvelt tussentijds in de tests bij het ontwikkelen van een medicijn. 

Heb jij een vraag over de farmaceutische industrie of over je eigen medicijn? Laat het weten in de comments of in onze Facebook Community en onze expert Steven zal het onderzoeken. 

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *